Σμύρνη ιστορικό

ΣΜΥΡΝΗ, ΜΑΪΟΣ 1919... Ιστορική φωτογραφία με αγκυροβολημένο το θρυλικό θωρακισμένο καταδρομικό «Γεώργιος Αβέρωφ». 

Στις 2/15 Μαΐου του 1919, σύμφωνα με ειδικό άρθρο της Ανακωχής του Μούδρου, η 1η Ελληνική Μεραρχία Πεζικού, αποτελούμενη από το 4ο, 5ο και 1/38 Σύνταγμα Ευζώνων και μοίρες Πυροβολικού, είχε εισέλθει στη Σμύρνη ως δύναμη εγγυήτρια της ασφάλειας, με σκοπό την ανακοπή της εθνοκάθαρσης που επιχειρούσε ο ανερχόμενος τουρκικός εθνικισμός. 

Καθ' όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας η Σμύρνη χαρακτηριζόταν όχι μόνο από την πληθυσμιακή κυριαρχία των «Γιουνάν» (Ιώνων) αλλά και από την επικράτησή τους στην οικονομική ζωή και την πολιτισμική υπεροχή τους. 

Η πόλη ήταν διεθνώς γνωστή ως ελληνική, ως το «μικρό Παρίσι της Ανατολής», και οι Τούρκοι την αποκαλούσαν «Γκιαούρ Ιζμίρ», δηλαδή «άπιστη Σμύρνη», δίνοντας έτσι -έστω και άθελά τους- τη δική τους ομολογία για την ελληνικότητά της. 

Στην «άπιστη Σμύρνη» λοιπόν, που παραληρούσε από ενθουσιασμό μόλις τα ελληνικά μεταγωγικά μπήκαν στο λιμάνι της, αποβιβάστηκε ο εγγυητής ελληνικός στρατός, που υπό προϋποθέσεις θα γινόταν και ελευθερωτής της.

Το καθεστώς των Νεοτούρκων είχε ήδη δείξει τις διαθέσεις του από τον Απρίλιο του 1914. Στα πρόθυρα του α' Παγκοσμίου Πολέμου οι Νεότουρκοι εφάρμοζαν το μοντέλο των μαζικών εκκαθαρίσεων στην Ανατολική Θράκη με εκτεταμένες διώξεις και εγκλήματα εναντίον των ελληνικών πληθυσμών. Υπολογίζεται πως τα θύματα της περιόδου 1914-1917 προσεγγίζουν τις 300.000. Την ίδια εποχή ξεκίνησαν τις διώξεις των Ελλήνων της Ιωνίας υπό την καθοδήγηση του Πρώσου Στρατηγού Όττον Λίμαν φον Σάντερς που είχε τότε αναλάβει την αναδιοργάνωση του τουρκικού στρατού. Δεδομένου ότι στη Θράκη, στα Στενά, στη Μικρά Ασία και περιμετρικά του Ευξείνου Πόντου οι ομογενείς άγγιζαν τα τρία εκατομμύρια, καταλαβαίνει κανείς τη σημασία αυτών των εκτοπισμών. 

Από πολλούς ιστορικούς και από ένα μέρος του πολιτικού κόσμου το εγγυητικό ελληνικό στράτευμα που αποβιβάστηκε τον Μάιο του 1919 στη Σμύρνη σύμφωνα με διεθνή συνθήκη, θεωρήθηκε «αποικιακός στρατός κατοχής» σε γειτονική χώρα. Το όλο εγχείρημα αναφέρεται ως «εθνικιστικό ολίσθημα» και επιθετική πράξη του «μιλιταριστικού ελληνικού κράτους».

Ένα άλλο μέρος θεώρησε την παρουσία εκείνη ως προδοτική κίνηση της κυβέρνησης Βενιζέλου που στην ουσία εξυπηρετούσε την πολιτική της Βρετανίας στη Μέση Ανατολή.

Αλλά τι θα έπρεπε να είχε γίνει από τη στιγμή που εκδηλώθηκαν σαφώς οι προθέσεις των Νεοτούρκων να προβούν σε συστηματικές εθνοκαθάρσεις των πανάρχαιων λαών της Ανατολίας; Πώς μια ελληνική κυβέρνηση θα μπορούσε τότε να προσπεράσει τις μαζικές εκτοπίσεις, να αγνοήσει τον άμεσο και ορατό κίνδυνο που απειλούσε τον μικρασιατικό ελληνισμό και να κρατήσει ουδετερότητα; 

Στο πλαίσιο λοιπόν των αποικιοκρατικών στόχων των μεγάλων δυνάμεων της εποχής, που προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν ζώνες επιρροής στα εδάφη της υπό διάλυση Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και να ελέγξουν τις διαδρομές του εμπορίου πετρελαίου, εντάχθηκαν και οι ελληνικές διεκδικήσεις για εδάφη με ιστορικό και πληθυσμιακό έρεισμα, ως αρχέγονες εστίες του ελληνισμού όπου παραβιάζονταν τα ανθρωπινα δικαιώματα και είχαν ήδη διαπραχθεί εγκλήματα πολέμου.

Ασχέτως των κακών υπολογισμών και των τραγικών λαθών που έγιναν εκ των υστέρων από την ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, ασχέτως των συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων που από ένα σημείο και μετά δεν συμβάδισαν με τα ελληνικά, και ασχέτως του εθνικού διχασμού που έβλαψε τα μέγιστα το εγχείρημα, η προστασία των ομογενών της Ιωνίας με παρουσία ελληνικού στρατεύματος ήταν τότε επιβεβλημένη. Απέμενε η σωστή διαχείριση της αποστολής και η διορατική αντιμετώπιση των διεθνών συγκυριών, δίχως ανεδαφικές κινήσεις. Αλλά αυτό το τελευταίο δεν συνέβη...

Να τα μνημονεύουμε όλα αυτά τα περασμένα!

Καλό βραδάκι και καλή εβδομάδα.