Le mot
Braves gens, prenez garde
aux choses que vous dites !
Tout peut sortir d’un mot
qu’en passant vous perdîtes ;
TOUT, la haine et le deuil !
Et ne m’objectez pas
Que vos amis sont sûrs
et que vous parlez bas.
Écoutez bien ceci : tête-à-tête,
en pantoufle,
Portes closes, chez vous,
sans un témoin qui souffle,
Vous dites à l’oreille
du plus mystérieux
De vos amis de cœur
ou si vous aimez mieux,
Vous murmurez tout seul,
croyant presque vous taire,
Dans le fond d’une cave
à trente pieds sous terre,
Un mot désagréable
à quelque individu.
Ce MOT — que vous croyez
qu'on n’a pas entendu,
Que vous disiez si bas dans
un lieu sourd et sombre —
Court à peine lâché, part,
bondit, sort de l’ombre ;
Tenez, il est dehors !
Il connaît son chemin ;
Il marche, il a deux pieds,
un bâton à la main,
De bons souliers ferrés,
un passeport en règle ;
Au besoin, il prendrait
des ailes, comme l’aigle !
Il vous échappe, il fuit,
rien ne l’arrêtera ;
Il suit le quai, franchit
la place, et cætera
Passe l’eau sans bateau
dans la saison des crues,
Et va, tout à travers
un dédale de rues,
Droit chez le citoyen
dont vous avez parlé.
Il sait le numéro,
l’étage ; il a la clé,
Il monte l’escalier,
ouvre la porte, passe,
Entre, arrive et railleur,
regardant l’homme en face
Dit : « Me voilà ! Je sors
de la bouche d’un tel. »
Et c’est fait. Vous avez
un ennemi mortel.
Πρόκειται για ένα από τα πιο διδακτικά και ζωντανά ποιήματα του Βίκτορος Ουγκώ (από τη συλλογή Toute la Lyre). Ο Ουγκώ προσωποποιεί την «κουβέντα» που μας ξεφεύγει, δίνοντάς της πόδια, φτερά και μια σχεδόν διαβολική αποφασιστικότητα να φτάσει στον προορισμό της.
Ακολουθεί μια έμμετρη απόδοση στα ελληνικά που προσπαθεί να διατηρήσει το ύφος και την ένταση του πρωτοτύπου:
Ο Λόγος (Le Mot)
Καλοί μου άνθρωποι,
προσοχή στα λόγια που ξεστομίζετε!
Όλα γεννιούνται από μια λέξη
που άθελά σας σκορπάτε·
ΤΑ ΠΑΝΤΑ — μίσος και καημός!
Και μη μου απαντάτε
πως οι φίλοι είναι έμπιστοι
και χαμηλά μιλάτε.
Ακούστε το καλά: εκεί που κάθεστε
με τις παντόφλες,
μόνοι, με κλειστές τις πόρτες
και σφαλιστές τις τρύπες,
κι αν πείτε στο αυτί
του πιο πιστού σας φίλου,
ή —αν το προτιμάτε—
ψιθυρίσετε σαν ήχοι του απρίλου,
ολομόναχοι, θαρρώντας
πως η σιωπή σας προστατεύει,
σε μια σπηλιά στα τριάντα μέτρα
κάτω, που το σκοτάδι αγριεύει,
μια κουβέντα πικρή για κάποιον τρίτο...
Αυτή η ΛΕΞΗ — που νομίζατε
πως έσβησε στη κρύπτη,
που την είπατε σιγά σε τόπο
κωφό και μαύρο —
μόλις ελευθερωθεί,
τρέχει, πηδά, βγαίνει απ’ το άυλο·
Κοιτάξτε την! Είναι έξω πια!
Το δρόμο της γνωρίζει·
περπατά, έχει δυο πόδια,
μπαστούνι στο χέρι κραδαίνει,
φορά παπούτσια με καρφιά,
διαβατήριο έχει και πηγαίνει·
κι αν χρειαστεί, βγάζει φτερά,
σαν τον αετό πετάει!
Σας ξεφεύγει, το βάζει στα πόδια,
τίποτα δεν τη σταματάει·
διασχίζει την αποβάθρα,
την πλατεία, και πάει λέγοντας,
περνά το ποτάμι χωρίς βάρκα,
μες στις πλημμύρες τρέχοντας,
και προχωρά, μέσα σ’ έναν
λαβύρινθο από στενά,
ίσια στο σπίτι του ανθρώπου που κακολογήσατε ορεινά.
Ξέρει τον αριθμό, τον όροφο·
έχει το κλειδί στο χέρι,
ανεβαίνει τη σκάλα,
ανοίγει την πόρτα σαν αγέρι,
μπαίνει μέσα, φτάνει,
και με χλευασμό τον κοιτάζει κατάματα
και λέει: «Εδώ είμαι! Βγήκα
απ' του τάδε το στόμα και τα ψέματα.»
Και αυτό ήταν. Αποκτήσατε
έναν εχθρό θανάσιμο.
Λίγα λόγια για το ποίημα
Ο Ουγκώ χρησιμοποιεί μια εξαιρετική μεταφορά: ο λόγος δεν είναι απλώς ήχος, αλλά ένα αυτόνομο ον, μια οντότητα.
Η διαδρομή: Η λέξη ταξιδεύει από το απόλυτο σκοτάδι (το υπόγειο) στο φως, ξεπερνώντας φυσικά εμπόδια (ποτάμια, δρόμους).
Το αποτέλεσμα: Η προδοσία δεν έρχεται από τον φίλο που «μαρτύρησε», αλλά από την ίδια τη φύση της κακεντρέχειας που πάντα βρίσκει τον δρόμο της.
Θα θέλατε να σας βοηθήσω με την ανάλυση κάποιας συγκεκριμένης στροφής ή να δοκιμάσουμε μια απόδοση σε πιο ελεύθερο στίχο;
No comments:
Post a Comment