-2-
bord mais dans le fleuve! Sans cesser de m'accro-cher, de peur d'être emporté, je suivais la courbure irrégulière de la roche qui se révélait d'une rive à l'autre. Je marchais, de l'eau jusqu'à la taille. À son plus bas, le fleuve se frayait un chemin, se dispersant en de multiples veines, selon le ravine-ment. Son flot apparaissait calme ou tumultueux, le courant doux ou capricieux. Son humeur était variable, tout dépendait du relief. J'étais pieds nus et je craignais de me blesser. Je ne relâchais pas ma vigilance. Maintenant, je devais me lancer. J'avais atteint ce qui ressemblait à une grande baignoire naturelle. Tout le bord luisait sous le soleil. A un endroit, l'eau se déversait en mous-sant. J'ai compté jusqu'à trois, retenu ma respi-ration et plongé enfin. Surpris par le courant, j'ai fourni d'abord un effort pour me stabiliser, puis je suis allé en nageant sous la petite cascade. Un animal m'avait précédé. Un serpent se tenait. je ne sais comment, dressé dans l'eau qui jaillis-sait. C'était une couleuvre inoffensive. Mon intru-sion n'a pas semblé l'émouvoir. Nous sommes restés ainsi un long moment l'un à côté de l'autre, de l'eau nous tombant sur la tête.
En compagnie de ce serpent, hors du monde ordinaire, je pensais au fleuve. J'étais dans les dispositions d'esprit de Jini Harrison quand, dans Une odyssée américaine, il écrit: Curieusement.
-3-
les souvenirs affluent parfois comme des essaims entiers, comme des abeilles. J'avais tant de souvenirs de Garonne. Elle était une réalité de ma vie et un personnage à part entière de mes livres. Dans mes histoires, ils sont nombreux à la fréquenter. Là, au point le plus haut du Pont-Neuf, nous sommes en mars, un commissaire de police guette le retour du milan noir. Non loin, un soir, Émile regarde les goélands qui ricanent autour des réverbères. Un autre jour, Félix franchit le pont des Catalans. «Il devait pleuvoir aussi en amont car la Garonne était déjà très grosse. Le fleuve bouillonnait au niveau de la chaussée du Bazacle. Juste sous les façades de l'hospice Saint-Joseph de la Grave dont le dôme semblait à lui seul affirmer une idée qui ferait froid dans le dos, des cormorans se tenaient telles des sentinelles sur les bois flot-tants. Dans un autre roman, une femme est assas-sinée. La berge était étroite et creusée d'ornières que le soleil avait durcies. La ville s'estompait peu à peu. Les arbres dissimulaient le complexe sportif et la cité universitaire sur l'autre rive. Le fleuve était coupé du quartier Croix-de-Pierre par une très haute digue en béton, affreuse. >> Le visage s'enfoncera dans la vase. La matière cérébrale se mélangera lentement à l'eau verte.
Mes personnages sont liés au fleuve comme je le suis, par une irrésistible attirance qui rend tout
-4-
possible, le meilleur et le pire. Malheureusement, les drames ne se jouent pas seulement dans la fiction. Souvent, le fleuve enfle et les hommes se laissent surprendre, comme certaines nuits de grande crue. Près de l'écluse Saint-Michel, un couple vivait sous une tente. «Les réverbères du pont de Halage éclairaient faiblement la Garonne. L'eau jaillissait des arches, assourdissante. Des branches, des arbres entiers, mêlés à des immon-dices, avaient formé des barrages naturels et il semblait en quelques endroits que des gueules terrifiantes crachaient une bave poisseuse. Qu'un de ces barrages cède brusquement et nous en serions recouverts, nous serions emportés...>>>
Cette digue affreuse est en partie colorée de roux à l'automne, grâce au lierre qui se fane. Au pied de cette digue, j'ai marché un dimanche. Je n'étais pas seul. D'autres gens avaient besoin de voir. Nous étions encore sous le choc de la catastrophe. 21 septembre 2001. 10 heures 17. Hangar 221. Quelques jours avaient passé. Nous ne réalisions pas. C'était un miracle si nous étions encore là. Toulouse aurait pu être rayée de la carte. Régnait un silence pesant. Nous étions comme à nous recueillir. Nous ne pouvions que constater l'ampleur des dégâts. À des centaines de mètres à la ronde, l'explosion avait projeté des taules et des poutrelles, déchiquetées, tordues, un véritable
-5-
déluge d'acier, jusque par-delà les ponts de l'Onia et d'Empalot. La Garonne, que les usines du pôle chimique avaient salie durant de nombreuses années, continuait à couler, imperturbable. Elle semblait avoir été épargnée, intacte au milieu de la grande plaie ouverte. C'était réconfortant. Elle coulait et coulerait ainsi de toute éternité.
Et pourtant la Garonne change, se trans-forme, d'elle-même, quand elle le décide... Les hommes l'ont contrariée, la contrarient encore. Ils la contiennent, la briment, par des chaussées, des dérivations, des barrages. Mais elle s'obstine, résiste! Elle a toujours ses humeurs! Elle envahit les prairies, les promenades. Elle déborde, inonde! À l'occasion, elle emporte une berge. Plus calme-ment, elle crée une petite île, un ramier, comme celui dont les arbres montent vers le pont Saint-Michel. Ce ramier ni large ni long intrigue. On y accède en barque. Les animaux sont là tranquilles. Un pêcheur, ivre ou frappé de cécité, prétendit un jour y avoir vu un ours... C'était plus sûrement un gros ragondin. Ces bêtes-là s'ébattent en famille sur les plages, sur les amoncellements de bois morts, au pied des piles, sous les arches. C'est la vie sauvage au cœur même de la ville! D'ailleurs, il arrive qu'un sanglier téméraire, perturbé par on-ne-sait-quoi, remonte les berges et s'en aille errer dans les rues. Il fonce, effraie tout le monde.
-6-
Il passe par le Capitole et s'engouffre dans un magasin. L'aventure ne finit jamais bien... Le fleuve a aussi ses suicidés. Gare à la Garonne...>>> chantait Allain Leprest.
Le serpent n'a pas bougé. Nous sommes encore ensemble dans les bouillons d'eau fraîche. Il me rappelle une couleuvre vipérine que je surpris dans les pinfles, les fameux galets de Garonne, tout près de là. Quand le fleuve s'assèche, que se découvrent certains endroits qu'il avait submergés, ce sont de nombreuses mares qui se révèlent au milieu d'une végétation impénétrable. Sur une branche morte, un héron bihoreau patiente. Un martin-pêcheur jaillit à travers les arbres. À la cime d'un peuplier, un loriot chante. Ces mares ressemblent à des bayous. L'été, l'illusion est parfaite. On s'attendrait à croiser un caïman. Ne manquent ni les moustiques ni les grenouilles, Dans les espaces ensoleillés, voltigent les papil-lons, Robert-le-Diable ou citrons. C'est ce jour-là ou un autre que j'assistai à une scène de chapar dage violente. Un milan noir avait trouvé une quel-conque charogne. Le rapace volait sur le fleuve et soudain deux goélands argentés lui menèrent la vie dure. Le premier le harcela de telle sorte qu'il finit par farhet ad prise. Le second, à l'affût, en profita
-7-
aussitôt pour la rattraper. La nourriture ne toucha même pas l'eau! Les goélands ne sont pas réputés pour leur sens du partage et pourtant la manœuvre semblait calculée, concertée, Le goéland argenté est devenu le grand prédateur du fleuve. J'ai vu un poussin de poule d'eau se faire emporter vivant sans que sa mère ne puisse quoi que ce soit, à part crier. J'étais à marcher sur le pont de Garigliano. La piscine Nakache se découpait sur le ciel bleu pâle. La chaleur était accablante.
Du confluent au pont des Catalans sont les méandres que je connais le mieux. Chaque pont est comme une fenêtre sur un paysage toujours fascinant. C'est d'un pont à l'autre et, souvent, une histoire d'animaux. J'oubliais les martinets pâles de l'Hôtel-Dieu, le bruant zizi non loin du Cancéropôle, les aigrettes garzettes dans les flaques ici et là. Longtemps après la disparition de l'usine AZF, j'ai traversé le pont d'Empalot avee mon fils. Nous partions à la pêche à la tortue de Floride! Nous en avions aperçu de bien grosses sur un petit bras mort. Le pont d'Empalot, laissé à l'abandon, fleuri par des plantes conquérantes, enjambait le bras supérieur de la Garonne. Naguère, des centaines d'ouvriers l'empruntaient pour se rendre à la poudrerie. J'aimais ressentir ce lointain passé, imaginer les hommes descendre le grand escalier en ciment. J'aimais l'ambiance
-8-
três roman noir, que renforçaient le trafic automo bile sur le pont de l'Onin et, de temps en temps, le fracas d'on train qui lui aussi, par une autre voie, franchissait le fleuve. Nous avons trouvé un passage et péché tout l'après-midi à l'ombre des arbres. Un machaon a bien voleté autour de nous mais aucune tortue n'a mordu à l'hameçon.
Par une berge, nous pénétrons dans le fleuve, nous éprouvons alors sa fraîcheur, son intensité, diversité, sa beauté. Nous éprouvons profondément tout cela mais c'est en prenant de la hauteur que nous pouvons mieux le comprendre encore. Des coteaux de Pech David, nous découvrons un fleuve qui a décidé de la vie des hommes, les a obligés à s'en arranger. D'un point de vue géologique, s'achè veraient là les collines du Lauragais. Le paysage est magnifique. La Garonne semble miroiter jusqu'aux Pyrénées, jusqu'à sa source. Nous nous prendrions à vouloir remonter son cours jusqu'an pie d'Aneto. Si nous parvenions à Cazèves, cela ferait déjà une très belle aventures, Mioux vaut ne pas s'approcher trop du bord. La falaise est friable. En bas, la Garonne se scinde en deux bras. Toute l'eau se retrouvera plus en aval apres Saint-Michel Que manque-t-il à la Garonne? Dess loutres? Des sarunous? Il se pourrait que ces animaux soient de
-9-
retour bientôt. Des rêves? Elle est une source de rèves, une source intarissable.
Le serpent a disparu. Je ne faisais plus atten-tion à lui depuis un petit moment. Qui peut soup-conner que je suis la au milieu du fleuve ? Même pas la grenouille qui s'est approchée et que j'ai faith attraper. Jame buen parler aux grenouilles. Même pas le rapare que des corneilles pour Auvent done rive à l'autre Monte pas Phomme qui passe en canoë. La presence d'un autre humain ma soudain suporte. Je ne confonds avec le fleuve Il faut Pire un peu fon sans doute, en plus de ne pas de la traicheur de l'eau. Il s'agit moins de croire à la réalité des choses que d'imagineer que fait serait possible. Ainsi la Garorme est plus belle encore. Elle a cette beauté unprévisible
-10-
Les oiseaux ne font pas vieillir. Un héron se tient au bout de l'Evre, au pied de la chaussée encom-brée de branches mortes, où s'écoule la rivière. Je l'observe et mon émotion me paraît égale à celle que j'éprouvais quand j'étais plus jeune. C'était ailleurs, dans une autre région, mais il s'agissait aussi, souvent, d'un héron gris que je dérangeais dans sa pêche, qui semblait se demander s'il était bien prudent de me laisser approcher puis s'en-volait lourdement. Je n'ai pas l'impression que près de quarante ans ont passé. L'émoi est bien le même. L'échassier immobile se confond dans la végétation enchevêtrée. Il y a le sentiment d'une scène inscrite pour l'éternité. Comment done, m'en divertissant à nouveau, pourrais-je avoir vicilli? Cela est dû pour beaucoup à la ressemblance, Personne ne saurait distinguer un héron gris d'un autre héron gris, n'est-ce pas? Si j'ai changé, et j'ai changé! à cet instant il n'y paraît pas, du moins je ne le ressens pas, je pourrais être à n'importe quel moment de ma vie.
-11-
Les oiseaux ne font pas vieillir et même, ils vous rajeunissent. J'en acquiers la certitude plus loin. Je me suis écarté de l'èvre pour cheminer à travers les arbres. Un coucou chante, c'est la premère fois que je l'entends cette année. Je suis arrivé avec les oiseaux migrateurs. Le rossignol S'est mis à chanter mercredi, la huppe samedi.
C'est l'époque où le pissenlit et le bouton d'or tehaussent d'un jaune franc les prairies vertes et grasses raat la pluie est tombee à la fin de l'hiver, Les feuer eles suulos laissent peu apercevoir de la Lobe male je suis ému par les autores qui m'ancomunale septier, volant vivement Jardensur Scies qui abondeot à certains droties papillons sont de la balade. que se rencontrent et soulaiste As boxeurs.
C'est ainsi que Palues
-12-
retenant le plaisir, persuadé d'être comblé bientôt. Il y aura forcément un endroit propice et je contemplerai le fleuve, les plages de l'autre rive, l'ile Mocquart et même, si je me tourne vers T'amont, l'église du Mont-Glonne. J'y parviendrai mais, en attendant, c'est un moment plus ordi-naire qui se dessine. Après les prairies, j'atteins une peupleraie où s'est installée une colonie de corbeaux. Je me retrouve aussitôt comme l'enfant que j'étais, l'enfant batailleur qui n'hésitait pas à donner du poing quand un camarade avait le malheur d'enfermer un scarabée dans un bocal. sans même de petits trous dans le couvercle pour respirer! Le garçon se présenta à l'infirmière avec un beau cocard et je fus convoqué par le directeur. Je défendais la Nature! Défendre, c'était aussi compter à l'occasion, en compagnie de mon maître en ornithologie, les colonies de corbeaux. J'avais peut-être treize ans. J'ai de nouveau treize ans! Quand les corbeaux prennent conscience de ma présence, ils s'énervent! Les arbres sont encore un peu nus et je vois très bien les nids. Je les compte. Attention à ne pas les confondre avec les boules de gui! Il y en a plus de quarante! Je suis ravi. Je suis toujours un enfant.
Plus tard, je me suis aventuré sur un épi. Des gravelots se sont envolés et reposés à un jet de pierre. Ils n'étaient pas effrayés, seulement
-13-
surpris. J'avais l'envie de courir aussi loin que possible sur le fleuve. J'avais été frustré au cours de l'hiver de ne pouvoir goûter à ces rives. Maintenant, la crue n'était plus un obstacle. Je m'avançais, au risque de m'enfoncer dans la vase, sur ces laisses que la décrue avait décou-vertes. Des oiseaux s'y étaient promenés avant moi. Comment alors, voyant «la marque des longs doigts écartés du héron», ne pas penser à Julien Graeq, quand il évoque les vasières encore molles, le giclement de la vase tiède entre les orteils »? Pour un peu, j'aurais enlevé chaussures et chaus-settes! Cette trace de héron me confortait dans mon idée. Avec les oiseaux, il n'y a pas de temps qui vaille. J'avais sous les yeux la trace, la même trace que Julien Gracq avait décrite. Que l'auteur de Saint-Florent-le-Vieil l'eût observée cinquante ans plus tôt ne changeait rien à cela. Non plus que cette trace fût par naturé éphémère. Je vivais le même moment. Ainsi de Gracq, n'avais-je jamais été aussi proche. Très certainement, de la sorte, s'inunisçait-il aussi un peu plus en moi. Cela me semblait d'autant plus probable qu'il n'y avait pas de héon pour en douter. Le héron avait fui! Il n'y avait plus qu'une image figée. Cette trace dans la save, comme le signe d'une connivence immuable.
El me voici maintenant qui ne sais plus ni Phonny pi le jour, ni l'époque! Je pourrais être
-14-
partout ailleurs à la condition que subsiste un
peu de beauté simple. Je pourrais être d'une autre
origine sociale et culturelle, d'un autre horizon,
d'un autre sexe même. La trace du héron m'a mis
hors du temps et des considérations humaines.
Suis-je revenu alors de l'Evre? Est-ce ce jour où
j'ai marché vers le lieu-dit les Petits champs?
Ai-je forcé le pas jusqu'à Cul-de-bœuf? Non,
ce n'était pas le même jour. Le soleil me chauf-
fait la nuque. J'avais franchi la belle voûte que
formaient les arbres sur la route étroite. Au-delà, se révélait la vallée de la Thau avec ses haies vives et ses prairies remplies de fritillaires pintades.
Je suis parvenu au bord d'une boire, que l'on
désigne ainsi pour ne pas dire une mare, il s'agit plutôt d'un bras mort de Loire. L'endroit baignait dans un silence intrigant et une atmosphère moite qui m'ont fait croire un instant que j'étais rendu en Louisiane. Des lichens buissonnants, comme des cheveux hirsutes, pendaient des branches.
Mais le coucou a chanté de nouveau. Alors, j'étais bien en Anjou. Des hirondelles virevoltaient. Qui a écrit que les oiseaux sont les virgules du ciel? Je ne me souviens pas. Les virgules sont si nombreuses que la phrase qui s'écrit a peut-êtr eu un début mais n'aura pas de fin. Qui oserait mettre un point? Ce sont aussi des fils invisibles que les oiseaux tendent sur l'azur, et il me platt
-15-
de croire que je peux y suspendre ou en décrocher, à l'envi, mes désirs et mes rêves.
Un matin, je guidais quelques amis dans l'île Batailleuse. Nous parvînmes à une prairie. L'idée était de lire à haute voix Edward Abbey, un écrivain américain que j'admire, tant il a aimé et défendu la Nature. Cela me paraissait un hommage juste et nécessaire. Une bouscarle de Cetti s'égosillait dans une haie non loin. Je me mis à lire et un autre passereau, peut-être une fauvette, chanta à son tour. Un rossignol, ensuite, lança ses trilles. Je lisais et, comme s'ils s'étaient concertés, désirant rivaliser d'élégance, toujours plus d'oiseaux m'accompagnaient en chantant, de plus en plus fort et de plus en plus près. Je ne les gênais pas, au contraire. Ils finirent par m'obliger à forcer sur ma voix. Il sembla bien que par leur faute je trébuchai ici et là. Je ne crois pas qu'il y ait quoi que ce soit après la mort, mais je me surpris à penser que là où il se trouvait, Edward Abbey devait être ému par ce concert improvisé. J'étais confus car, parmi tous les musiciens de Forchestre, je n'étais sûrement pas le plus talen-tueux. Nous continuâmes ensuite notre chemin. jusqu'à une plage où je me remis à lire. Cette fois, tout était calme. Mais bientôt une voix m'alerta.
-16-
Ce n'était pas un héron gris qu'on venait d'impor-tuner et qui s'arrachait à la vase, mais un ragondin qui en père tranquille traversait le fleuve. Quand ce n'est pas l'un, c'est l'autre! m'irritai-je. Mais il fallait sans doute que s'exerce un peu plus de magie. Ce genre de ragondin, aucun de nous n'en avait encore rencontré. C'était un ragondin albinos. On aurait dit que la Nature nous jouait un tour. Je me demandai si Julien Gracq n'avait jamais aperçu un ragondin blanc dans ces parages, s'il fallait voir là je ne sais quel signe. En même temps que je me disais cela, j'estimai qu'il faudrait que je cesse de chercher un sens caché à toute chose. Pourquoi donc ce besoin toujours de croire à des liens mystérieux? Un héron gris posait la patte dans la vase et je me trouvais soudain une complicité avec Julien Graeq! Un ragondin blanc traversait le fleuve et j'en venais à croire que c'était le fantôme d'Edward Abbey! Quand l'animal se fut éloigné, je rouvris mon livre, bien décidé à ne plus me laisser distraire. Où en étais-je? Nous serait-il possible maintenant de lire en paix? Mais des sternes pier-regarins se mirent alors à crier au-dessus de nous. Tous les regards se levèrent vers elles. Un ami me sourit. Si la nature n'était pas mystérieuse, elle était aujourd'hui à tout le moins perturbante.
Λογοτεχνικές στιγμές στο "σπίτι - βιβλίο"
της Carina Istre με Florence Evrard
Λογοτεχνική μετουσίωση στα ελληνικά
Με GPT
Γνώριζα τη Γαρόννη — ή τουλάχιστον έτσι πίστευα. Συχνά την κοιτούσα. Κάθε φορά με συγκινούσε. Κι ύστερα, μια μέρα, ανάντη της Τουλούζης, εκεί όπου τα νερά σμίγουν, όπου το ποτάμι φουσκώνει γιατί ο Αριέζ μόλις έχει χυθεί μέσα του, τόλμησα. Ακόμη και στο τέλος του καλοκαιριού, παρά το πιο ήπιο ρεύμα, την κοίτη που έχει στενέψει, τον καυτό ήλιο, το νερό παραμένει παγωμένο. Ως τότε έβλεπα τη Γαρόννη· ξαφνικά, την ένιωσα.
Φυσικά, είχα ήδη βρέξει τα πόδια μου σ’ αυτήν, χωρίς όμως να διανοηθώ μια πιο στενή σχέση. Άφησα τα ρούχα μου στην όχθη. Αμέσως η ψύχρα με άρπαξε, μου έκοψε την ανάσα. Δεν ήμουν πια στην άκρη αλλά μέσα στο ποτάμι.
Χωρίς να πάψω να κρατιέμαι, από φόβο μήπως με παρασύρει, ακολουθούσα την ακανόνιστη καμπύλη του βράχου που αποκαλυπτόταν από τη μια όχθη ως την άλλη. Προχωρούσα, με το νερό ως τη μέση. Στο χαμηλότερό του σημείο, το ποτάμι άνοιγε δρόμο, διασκορπιζόταν σε πολλαπλές φλέβες, ανάλογα με τη διάβρωση. Η ροή του άλλοτε έμοιαζε ήρεμη, άλλοτε ταραγμένη· το ρεύμα πότε γλυκό, πότε ιδιότροπο. Η διάθεσή του άλλαζε· όλα εξαρτιόνταν από το ανάγλυφο.
Ήμουν ξυπόλυτος και φοβόμουν μήπως τραυματιστώ. Δεν χαλάρωνε η προσοχή μου. Τώρα έπρεπε να ριχτώ. Είχα φτάσει σ’ αυτό που έμοιαζε με μια μεγάλη φυσική μπανιέρα. Όλο το χείλος έλαμπε κάτω από τον ήλιο. Σε ένα σημείο, το νερό ξεχυνόταν αφρίζοντας. Μέτρησα ως το τρία, κράτησα την αναπνοή μου και βούτηξα επιτέλους.
Ξαφνιασμένος από το ρεύμα, κατέβαλα πρώτα προσπάθεια να σταθεροποιηθώ· ύστερα πέρασα κολυμπώντας κάτω από τον μικρό καταρράκτη. Ένα ζώο με είχε προλάβει. Ένα φίδι στεκόταν —δεν ξέρω πώς— όρθιο μέσα στο νερό που τιναζόταν. Ήταν μια ακίνδυνη δεντρογαλιά. Η εισβολή μου δεν φάνηκε να τη συγκινεί. Μείναμε έτσι για πολλή ώρα, ο ένας πλάι στον άλλον, με το νερό να μας πέφτει στο κεφάλι.
Συντροφιά μ’ αυτό το φίδι, έξω από τον συνηθισμένο κόσμο, σκεφτόμουν το ποτάμι. Βρισκόμουν στην ψυχική διάθεση του Τζίνι Χάρισον όταν, στη Μια αμερικανική οδύσσεια, γράφει: «Παραδόξως, οι αναμνήσεις καταφθάνουν καμιά φορά σαν ολόκληρα σμήνη, σαν μέλισσες».
Είχα τόσες αναμνήσεις από τη Γαρόννη. Ήταν μια πραγματικότητα της ζωής μου και ένας χαρακτήρας από μόνη της στα βιβλία μου. Στις ιστορίες μου, πολλοί είναι εκείνοι που τη συναντούν. Εκεί, στο ψηλότερο σημείο της Πον-Νεφ —είμαστε στον Μάρτιο— ένας αστυνομικός επίτροπος παραμονεύει την επιστροφή του μαύρου μιλάνου. Λίγο πιο πέρα, ένα βράδυ, ο Εμίλ παρακολουθεί τους γλάρους που γελούν κοροϊδευτικά γύρω από τους φανοστάτες. Άλλη μέρα, ο Φελίξ διασχίζει τη γέφυρα των Καταλανών.
Page -2-
«Θα έβρεχε και ανάντη, γιατί η Γαρόννη ήταν ήδη πολύ φουσκωμένη. Το ποτάμι έβραζε στο ύψος του φράγματος του Μπαζάκλ. Ακριβώς κάτω από τις προσόψεις του νοσοκομείου Σεν-Ζοζέφ ντε λα Γκραβ, του οποίου ο τρούλος έμοιαζε μόνος του να διακηρύσσει μια ιδέα που θα πάγωνε το αίμα, κορμοράνοι στέκονταν σαν σκοποί πάνω στα πλωτά ξύλα».
Σε άλλο μυθιστόρημα, μια γυναίκα δολοφονείται. Η όχθη ήταν στενή και χαραγμένη από αυλάκια που ο ήλιος είχε σκληρύνει. Η πόλη ξεθώριαζε σιγά σιγά. Τα δέντρα έκρυβαν το αθλητικό συγκρότημα και την πανεπιστημιούπολη στην απέναντι όχθη. Το ποτάμι ήταν αποκομμένο από τη συνοικία Κρουά-ντε-Πιερ από ένα πολύ ψηλό, απεχθές, τσιμεντένιο ανάχωμα.
«Το πρόσωπο θα βυθιστεί στη λάσπη. Η εγκεφαλική ύλη θα αναμειχθεί αργά με το πράσινο νερό».
Οι ήρωές μου είναι δεμένοι με το ποτάμι όπως είμαι κι εγώ, από μια ακαταμάχητη έλξη που κάνει τα πάντα…
Γνώριζα τη Γαρόννη — ή τουλάχιστον έτσι πίστευα. Συχνά την κοιτούσα. Κάθε φορά με συγκινούσε. Κι ύστερα, μια μέρα, ανάντη της Τουλούζης, εκεί όπου τα νερά σμίγουν, όπου το ποτάμι φουσκώνει γιατί ο Αριέζ μόλις έχει χυθεί μέσα του, τόλμησα. Ακόμη και στο τέλος του καλοκαιριού, παρά το πιο ήπιο ρεύμα, την κοίτη που έχει στενέψει, τον καυτό ήλιο, το νερό παραμένει παγωμένο. Ως τότε έβλεπα τη Γαρόννη· ξαφνικά, την ένιωσα.
Φυσικά, είχα ήδη βρέξει τα πόδια μου σ’ αυτήν, χωρίς όμως να διανοηθώ μια πιο στενή σχέση. Άφησα τα ρούχα μου στην όχθη. Αμέσως η ψύχρα με άρπαξε, μου έκοψε την ανάσα. Δεν ήμουν πια στην άκρη αλλά μέσα στο ποτάμι.
Χωρίς να πάψω να κρατιέμαι, από φόβο μήπως με παρασύρει, ακολουθούσα την ακανόνιστη καμπύλη του βράχου που αποκαλυπτόταν από τη μια όχθη ως την άλλη. Προχωρούσα, με το νερό ως τη μέση. Στο χαμηλότερό του σημείο, το ποτάμι άνοιγε δρόμο, διασκορπιζόταν σε πολλαπλές φλέβες, ανάλογα με τη διάβρωση. Η ροή του άλλοτε έμοιαζε ήρεμη, άλλοτε ταραγμένη· το ρεύμα πότε γλυκό, πότε ιδιότροπο. Η διάθεσή του άλλαζε· όλα εξαρτιόνταν από το ανάγλυφο.
Ήμουν ξυπόλυτος και φοβόμουν μήπως τραυματιστώ. Δεν χαλάρωνε η προσοχή μου. Τώρα έπρεπε να ριχτώ. Είχα φτάσει σ’ αυτό που έμοιαζε με μια μεγάλη φυσική μπανιέρα. Όλο το χείλος έλαμπε κάτω από τον ήλιο. Σε ένα σημείο, το νερό ξεχυνόταν αφρίζοντας. Μέτρησα ως το τρία, κράτησα την αναπνοή μου και βούτηξα επιτέλους.
Ξαφνιασμένος από το ρεύμα, κατέβαλα πρώτα προσπάθεια να σταθεροποιηθώ· ύστερα πέρασα κολυμπώντας κάτω από τον μικρό καταρράκτη. Ένα ζώο με είχε προλάβει. Ένα φίδι στεκόταν —δεν ξέρω πώς— όρθιο μέσα στο νερό που τιναζόταν. Ήταν μια ακίνδυνη δεντρογαλιά. Η εισβολή μου δεν φάνηκε να τη συγκινεί. Μείναμε έτσι για πολλή ώρα, ο ένας πλάι στον άλλον, με το νερό να μας πέφτει στο κεφάλι.
Συντροφιά μ’ αυτό το φίδι, έξω από τον συνηθισμένο κόσμο, σκεφτόμουν το ποτάμι. Βρισκόμουν στην ψυχική διάθεση του Τζίνι Χάρισον όταν, στη Μια αμερικανική οδύσσεια, γράφει: «Παραδόξως, οι αναμνήσεις καταφθάνουν καμιά φορά σαν ολόκληρα σμήνη, σαν μέλισσες».
Είχα τόσες αναμνήσεις από τη Γαρόννη. Ήταν μια πραγματικότητα της ζωής μου και ένας χαρακτήρας από μόνη της στα βιβλία μου. Στις ιστορίες μου, πολλοί είναι εκείνοι που τη συναντούν. Εκεί, στο ψηλότερο σημείο της Πον-Νεφ —είμαστε στον Μάρτιο— ένας αστυνομικός επίτροπος παραμονεύει την επιστροφή του μαύρου μιλάνου. Λίγο πιο πέρα, ένα βράδυ, ο Εμίλ παρακολουθεί τους γλάρους που γελούν κοροϊδευτικά γύρω από τους φανοστάτες. Άλλη μέρα, ο Φελίξ διασχίζει τη γέφυρα των Καταλανών.
Page -2-
«Θα έβρεχε και ανάντη, γιατί η Γαρόννη ήταν ήδη πολύ φουσκωμένη. Το ποτάμι έβραζε στο ύψος του φράγματος του Μπαζάκλ. Ακριβώς κάτω από τις προσόψεις του νοσοκομείου Σεν-Ζοζέφ ντε λα Γκραβ, του οποίου ο τρούλος έμοιαζε μόνος του να διακηρύσσει μια ιδέα που θα πάγωνε το αίμα, κορμοράνοι στέκονταν σαν σκοποί πάνω στα πλωτά ξύλα».
Σε άλλο μυθιστόρημα, μια γυναίκα δολοφονείται. Η όχθη ήταν στενή και χαραγμένη από αυλάκια που ο ήλιος είχε σκληρύνει. Η πόλη ξεθώριαζε σιγά σιγά. Τα δέντρα έκρυβαν το αθλητικό συγκρότημα και την πανεπιστημιούπολη στην απέναντι όχθη. Το ποτάμι ήταν αποκομμένο από τη συνοικία Κρουά-ντε-Πιερ από ένα πολύ ψηλό, απεχθές, τσιμεντένιο ανάχωμα.
«Το πρόσωπο θα βυθιστεί στη λάσπη. Η εγκεφαλική ύλη θα αναμειχθεί αργά με το πράσινο νερό».
Οι ήρωές μου είναι δεμένοι με το ποτάμι όπως είμαι κι εγώ, από μια ακαταμάχητη έλξη που κάνει τα πάντα…
Page -3-
Οι αναμνήσεις κατακλύζουν καμιά φορά σαν ολόκληρα σμήνη, σαν μέλισσες. Είχα τόσες πολλές αναμνήσεις από τη Γκαρόν. Ήταν μια πραγματικότητα της ζωής μου και ένας χαρακτήρας αυθύπαρκτος στα βιβλία μου. Στις ιστορίες μου είναι πολλοί εκείνοι που τη συχνάζουν. Εκεί, στο ψηλότερο σημείο του Πον-Νεφ, βρισκόμαστε στον Μάρτιο, ένας αστυνομικός επίτροπος παραμονεύει την επιστροφή του μαύρου μιλάνου. Λίγο πιο πέρα, ένα βράδυ, ο Εμίλ κοιτάζει τους γλάρους που κακαρίζουν γύρω από τους φανοστάτες. Άλλη μια μέρα, ο Φελίξ διασχίζει τη γέφυρα των Καταλανών.
«Πρέπει να έβρεχε και πιο πάνω, γιατί η Γκαρόν ήταν ήδη πολύ φουσκωμένη. Το ποτάμι έβραζε στο ύψος της chaussée du Bazacle. Ακριβώς κάτω από τις προσόψεις του νοσοκομείου Saint-Joseph de la Grave, του οποίου ο θόλος έμοιαζε μόνος του να διακηρύσσει μια ιδέα που θα πάγωνε το αίμα, κορμοράνοι στέκονταν σαν σκοποί πάνω στα πλωτά ξύλα.
Σε ένα άλλο μυθιστόρημα, μια γυναίκα δολοφονείται. Η όχθη ήταν στενή και αυλακωμένη από ροδιές που ο ήλιος είχε σκληρύνει. Η πόλη ξεθώριαζε σιγά-σιγά. Τα δέντρα έκρυβαν το αθλητικό συγκρότημα και την πανεπιστημιούπολη στην απέναντι όχθη. Το ποτάμι ήταν αποκομμένο από τη συνοικία Croix-de-Pierre από ένα πολύ ψηλό τσιμεντένιο ανάχωμα, άσχημο. >> Το πρόσωπο θα βυθιστεί στη λάσπη. Η εγκεφαλική ύλη θα αναμειχθεί αργά με το πράσινο νερό.
Οι χαρακτήρες μου είναι δεμένοι με το ποτάμι όπως είμαι κι εγώ, από μια ακατανίκητη έλξη που κάνει τα πάντα δυνατά, το καλύτερο και το χειρότερο. Δυστυχώς, τα δράματα δεν εκτυλίσσονται μόνο στη μυθοπλασία. Συχνά το ποτάμι φουσκώνει και οι άνθρωποι αιφνιδιάζονται, όπως κάποιες νύχτες μεγάλης πλημμύρας. Κοντά στη θυρίδα Saint-Michel, ένα ζευγάρι ζούσε κάτω από μια σκηνή.
Page -4-
«Οι φανοστάτες της γέφυρας Halage φώτιζαν αμυδρά τη Γκαρόν. Το νερό ξεπεταγόταν από τις καμάρες, εκκωφαντικό. Κλαδιά, ολόκληρα δέντρα, ανακατεμένα με σκουπίδια, είχαν σχηματίσει φυσικά φράγματα και έμοιαζε σε ορισμένα σημεία σαν τρομακτικά στόματα να έφτυναν κολλώδη σάλια. Αν ένα από αυτά τα φράγματα έσπαγε ξαφνικά, θα μας σκέπαζε, θα μας παρέσερνε…»
Αυτό το άσχημο ανάχωμα βάφεται εν μέρει κοκκινωπό το φθινόπωρο, χάρη στον κισσό που μαραίνεται. Στους πρόποδες αυτού του αναχώματος περπάτησα ένα Κυριακάτικο πρωινό. Δεν ήμουν μόνος. Κι άλλοι άνθρωποι είχαν ανάγκη να δουν. Ήμασταν ακόμη συγκλονισμένοι από την καταστροφή.
21 Σεπτεμβρίου 2001. 10:17. Υπόστεγο 221. Είχαν περάσει λίγες μέρες. Δεν συνειδητοποιούσαμε. Ήταν θαύμα που βρισκόμασταν ακόμη εδώ. Η Τουλούζη θα μπορούσε να είχε σβηστεί από τον χάρτη. Επικρατούσε μια βαριά σιωπή. Σαν να βρισκόμασταν σε περισυλλογή. Δεν μπορούσαμε παρά να διαπιστώσουμε το μέγεθος των ζημιών. Σε ακτίνα εκατοντάδων μέτρων, η έκρηξη είχε εκτινάξει λαμαρίνες και δοκούς, καταξεσκισμένες, στραβωμένες — ένα αληθινό…
Page -5-
Κατακλυσμός από ατσάλι, ως πέρα από τις γέφυρες της Ονιά και του Εμπαλό. Η Γαροννή, που τα εργοστάσια του χημικού πόλου είχαν μολύνει επί πολλά χρόνια, συνέχιζε να κυλά, απτόητη. Έμοιαζε να έχει γλιτώσει, ανέπαφη μέσα στη μεγάλη ανοιχτή πληγή. Ήταν παρηγορητικό. Κυλούσε και θα κυλούσε έτσι αιώνια.
Κι όμως η Γαροννή αλλάζει, μεταμορφώνεται από μόνη της, όταν εκείνη το αποφασίσει… Οι άνθρωποι την έχουν αντιστρατευτεί, την αντιστρατεύονται ακόμη. Τη συγκρατούν, τη χαλινώνουν με αναχώματα, εκτροπές, φράγματα. Εκείνη όμως πεισμώνει, αντιστέκεται! Έχει πάντα τα καπρίτσια της! Κατακλύζει λιβάδια και περιπάτους. Υπερχειλίζει, πλημμυρίζει! Καμιά φορά παρασύρει μια όχθη. Πιο ήρεμα, δημιουργεί μια μικρή νησίδα, έναν ραμιέ, όπως εκείνον του οποίου τα δέντρα υψώνονται προς τη γέφυρα Σαιν-Μισέλ. Αυτός ο ραμιέ, ούτε πλατύς ούτε μακρύς, προκαλεί απορία. Φτάνει κανείς εκεί με βάρκα. Τα ζώα βρίσκονται εκεί ήσυχα. Ένας ψαράς, μεθυσμένος ή χτυπημένος από τύφλωση, ισχυρίστηκε κάποτε πως είδε εκεί μια αρκούδα… Πιο σίγουρα ήταν ένας μεγάλος μυοκάστορας. Τέτοια ζώα παίζουν οικογενειακά στις αμμουδιές, πάνω στα σωριασμένα νεκρά ξύλα, στους πρόποδες των βάθρων, κάτω από τις καμάρες. Είναι η άγρια ζωή στην καρδιά της πόλης! Άλλωστε, συμβαίνει καμιά φορά ένα τολμηρό αγριογούρουνο, αναστατωμένο από κάτι άγνωστο, να ανεβαίνει τις όχθες και να περιπλανιέται στους δρόμους. Ορμά, τρομάζει τους πάντες.
Page -6-
Περνά από το Καπιτώλιο και χώνεται σ’ ένα κατάστημα. Η περιπέτεια δεν τελειώνει ποτέ καλά… Το ποτάμι έχει και τους αυτόχειρές του. Προσοχή στη Γαροννή… τραγουδούσε ο Αλαίν Λεπρέστ.
Το φίδι δεν έχει κουνηθεί. Είμαστε ακόμη μαζί μέσα στους δίνες του δροσερού νερού. Μου θυμίζει μια υδροφιδοκουλούρα (couleuvre vipérine) που αιφνιδίασα στα «πινφλ», τα περίφημα χαλίκια της Γαροννής, πολύ κοντά εδώ. Όταν το ποτάμι ξεραίνεται, όταν αποκαλύπτονται κάποια σημεία που είχε κατακλύσει, αποκαλύπτονται πολλές λιμνούλες μέσα σε αδιαπέραστη βλάστηση. Πάνω σε ένα ξερό κλαδί, ένας νυχτοκόρακας περιμένει. Ένας αλκυόνας τινάζεται μέσα από τα δέντρα. Στην κορυφή μιας λεύκας, ένα ωραιόπτερο (loriot) τραγουδά. Αυτές οι λιμνούλες μοιάζουν με μπαγιού. Το καλοκαίρι, η ψευδαίσθηση είναι τέλεια. Θα περίμενε κανείς να συναντήσει έναν αλιγάτορα. Δεν λείπουν ούτε τα κουνούπια ούτε οι βάτραχοι. Στους ηλιόλουστους χώρους, πετούν οι πεταλούδες, «Ρομπέρ ο Διάβολος» ή λεμονιές. Εκείνη τη μέρα ή κάποια άλλη, παρακολούθησα μια σκηνή βίαιης αρπαγής. Ένα μαύρο κιρκινέζι (μυγοχάφτης/μιλάν) είχε βρει κάποιο κουφάρι. Το αρπακτικό πετούσε πάνω από το ποτάμι και ξαφνικά δύο ασημόγλαροι του έκαναν τη ζωή δύσκολη. Ο πρώτος το παρενοχλούσε τόσο ώστε τελικά το ανάγκασε να εγκαταλείψει τη λεία. Ο δεύτερος, σε ενέδρα, το εκμεταλλεύτηκε.
Page -7 -
αμέσως για να την προλάβουν. Η τροφή δεν άγγιξε καν το νερό!
Οι γλάροι δεν φημίζονται για το πνεύμα της μοιρασιάς· κι όμως, ο ελιγμός έμοιαζε υπολογισμένος, συντονισμένος. Ο αργυρόγλαρος έχει γίνει ο μεγάλος θηρευτής του ποταμού. Έχω δει ένα νεοσσό νερόκοτας να αρπάζεται ζωντανός, χωρίς η μάνα του να μπορεί να κάνει τίποτε άλλο παρά να φωνάζει.
Περπατούσα πάνω στη γέφυρα Γκαριλιάνο. Η πισίνα Νακάς ξεχώριζε πάνω στον ωχρό γαλάζιο ουρανό. Η ζέστη ήταν αποπνικτική.
Από τη συμβολή των ποταμών ως τη γέφυρα των Καταλανών απλώνονται οι μαιανδρισμοί που γνωρίζω καλύτερα. Κάθε γέφυρα είναι σαν ένα παράθυρο σε ένα τοπίο πάντα γοητευτικό. Από τη μία γέφυρα στην άλλη — και συχνά — μια ιστορία ζώων.
Ξεχνούσα τους ωχρούς σταχτάρηδες του Hôtel-Dieu, το τσιριχτό σπουργίτι bruant zizi όχι μακριά από το Cancéropôle, τις λευκοτσικνιάδες που στέκονταν σε λιμνάζοντα νερά εδώ κι εκεί.
Πολύ καιρό μετά την εξαφάνιση του εργοστασίου AZF, διέσχισα τη γέφυρα του Εμπαλό μαζί με τον γιο μου. Πηγαίναμε για ψάρεμα της χελώνας της Φλόριντα! Είχαμε δει μερικές πολύ μεγάλες σε ένα μικρό νεκρό παρακλάδι. Η γέφυρα του Εμπαλό, εγκαταλειμμένη, ανθισμένη από κατακτητικά φυτά, δρασκέλιζε τον άνω βραχίονα της Γκαρόν. Κάποτε, εκατοντάδες εργάτες τη διέσχιζαν πηγαίνοντας προς το εργοστάσιο πυρίτιδας. Μου άρεσε να αισθάνομαι εκείνο το μακρινό παρελθόν, να φαντάζομαι τους άντρες να κατεβαίνουν τη μεγάλη τσιμεντένια σκάλα.
Μου άρεσε η ατμόσφαιρα — πολύ roman noir — που την ενίσχυε η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στη γέφυρα του Ονέν και, πότε πότε, ο κρότος ενός τρένου που κι αυτό, από άλλη διαδρομή, διέσχιζε το ποτάμι.
Βρήκαμε ένα πέρασμα και ψαρεύαμε όλο το απόγευμα στη σκιά των δέντρων. Ένας μαχάων πεταλούδα τριγύρισε γύρω μας, αλλά καμία χελώνα δεν τσίμπησε το αγκίστρι.
Από μια όχθη, μπαίνουμε μέσα στο ποτάμι· τότε νιώθουμε τη δροσιά του, την έντασή του, την ποικιλία του, την ομορφιά του. Τα νιώθουμε όλα αυτά βαθιά, όμως είναι παίρνοντας ύψος που μπορούμε να τα κατανοήσουμε ακόμη καλύτερα. Από τους λόφους του Πεσ-Νταβίντ ανακαλύπτουμε έναν ποταμό που καθόρισε τη ζωή των ανθρώπων, τους ανάγκασε να προσαρμοστούν σε αυτόν. Από γεωλογική άποψη, εκεί τελειώνουν οι λόφοι του Λοραγκέ.
Το τοπίο είναι θαυμάσιο. Η Γκαρόν μοιάζει να λαμπυρίζει ως τα Πυρηναία, ως την πηγή της. Θα μας έπιανε η επιθυμία να ανεβούμε αντίστροφα την κοίτη της, ως τους πρόποδες του Ανέτο. Αν φτάναμε ως το Καζέβ, θα ήταν ήδη μια πολύ όμορφη περιπέτεια. Καλύτερα να μη πλησιάζουμε πολύ στην άκρη: ο γκρεμός είναι σαθρός. Κάτω, η Γκαρόν χωρίζεται σε δύο βραχίονες. Όλα τα νερά θα ξανασμίξουν πιο κάτω, μετά το Σεν-Μισέλ.
Τι λείπει από τη Γκαρόν; Βίδρες; Σολομοί; Είναι πιθανό αυτά τα ζώα να είναι…
Περνά από το Καπιτώλιο και χώνεται σ’ ένα κατάστημα. Η περιπέτεια δεν τελειώνει ποτέ καλά… Το ποτάμι έχει και τους αυτόχειρές του. Προσοχή στη Γαροννή… τραγουδούσε ο Αλαίν Λεπρέστ.
Το φίδι δεν έχει κουνηθεί. Είμαστε ακόμη μαζί μέσα στους δίνες του δροσερού νερού. Μου θυμίζει μια υδροφιδοκουλούρα (couleuvre vipérine) που αιφνιδίασα στα «πινφλ», τα περίφημα χαλίκια της Γαροννής, πολύ κοντά εδώ. Όταν το ποτάμι ξεραίνεται, όταν αποκαλύπτονται κάποια σημεία που είχε κατακλύσει, αποκαλύπτονται πολλές λιμνούλες μέσα σε αδιαπέραστη βλάστηση. Πάνω σε ένα ξερό κλαδί, ένας νυχτοκόρακας περιμένει. Ένας αλκυόνας τινάζεται μέσα από τα δέντρα. Στην κορυφή μιας λεύκας, ένα ωραιόπτερο (loriot) τραγουδά. Αυτές οι λιμνούλες μοιάζουν με μπαγιού. Το καλοκαίρι, η ψευδαίσθηση είναι τέλεια. Θα περίμενε κανείς να συναντήσει έναν αλιγάτορα. Δεν λείπουν ούτε τα κουνούπια ούτε οι βάτραχοι. Στους ηλιόλουστους χώρους, πετούν οι πεταλούδες, «Ρομπέρ ο Διάβολος» ή λεμονιές. Εκείνη τη μέρα ή κάποια άλλη, παρακολούθησα μια σκηνή βίαιης αρπαγής. Ένα μαύρο κιρκινέζι (μυγοχάφτης/μιλάν) είχε βρει κάποιο κουφάρι. Το αρπακτικό πετούσε πάνω από το ποτάμι και ξαφνικά δύο ασημόγλαροι του έκαναν τη ζωή δύσκολη. Ο πρώτος το παρενοχλούσε τόσο ώστε τελικά το ανάγκασε να εγκαταλείψει τη λεία. Ο δεύτερος, σε ενέδρα, το εκμεταλλεύτηκε.
Page -7 -
αμέσως για να την προλάβουν. Η τροφή δεν άγγιξε καν το νερό!
Οι γλάροι δεν φημίζονται για το πνεύμα της μοιρασιάς· κι όμως, ο ελιγμός έμοιαζε υπολογισμένος, συντονισμένος. Ο αργυρόγλαρος έχει γίνει ο μεγάλος θηρευτής του ποταμού. Έχω δει ένα νεοσσό νερόκοτας να αρπάζεται ζωντανός, χωρίς η μάνα του να μπορεί να κάνει τίποτε άλλο παρά να φωνάζει.
Περπατούσα πάνω στη γέφυρα Γκαριλιάνο. Η πισίνα Νακάς ξεχώριζε πάνω στον ωχρό γαλάζιο ουρανό. Η ζέστη ήταν αποπνικτική.
Από τη συμβολή των ποταμών ως τη γέφυρα των Καταλανών απλώνονται οι μαιανδρισμοί που γνωρίζω καλύτερα. Κάθε γέφυρα είναι σαν ένα παράθυρο σε ένα τοπίο πάντα γοητευτικό. Από τη μία γέφυρα στην άλλη — και συχνά — μια ιστορία ζώων.
Ξεχνούσα τους ωχρούς σταχτάρηδες του Hôtel-Dieu, το τσιριχτό σπουργίτι bruant zizi όχι μακριά από το Cancéropôle, τις λευκοτσικνιάδες που στέκονταν σε λιμνάζοντα νερά εδώ κι εκεί.
Πολύ καιρό μετά την εξαφάνιση του εργοστασίου AZF, διέσχισα τη γέφυρα του Εμπαλό μαζί με τον γιο μου. Πηγαίναμε για ψάρεμα της χελώνας της Φλόριντα! Είχαμε δει μερικές πολύ μεγάλες σε ένα μικρό νεκρό παρακλάδι. Η γέφυρα του Εμπαλό, εγκαταλειμμένη, ανθισμένη από κατακτητικά φυτά, δρασκέλιζε τον άνω βραχίονα της Γκαρόν. Κάποτε, εκατοντάδες εργάτες τη διέσχιζαν πηγαίνοντας προς το εργοστάσιο πυρίτιδας. Μου άρεσε να αισθάνομαι εκείνο το μακρινό παρελθόν, να φαντάζομαι τους άντρες να κατεβαίνουν τη μεγάλη τσιμεντένια σκάλα.
Μου άρεσε η ατμόσφαιρα — πολύ roman noir — που την ενίσχυε η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στη γέφυρα του Ονέν και, πότε πότε, ο κρότος ενός τρένου που κι αυτό, από άλλη διαδρομή, διέσχιζε το ποτάμι.
Βρήκαμε ένα πέρασμα και ψαρεύαμε όλο το απόγευμα στη σκιά των δέντρων. Ένας μαχάων πεταλούδα τριγύρισε γύρω μας, αλλά καμία χελώνα δεν τσίμπησε το αγκίστρι.
Από μια όχθη, μπαίνουμε μέσα στο ποτάμι· τότε νιώθουμε τη δροσιά του, την έντασή του, την ποικιλία του, την ομορφιά του. Τα νιώθουμε όλα αυτά βαθιά, όμως είναι παίρνοντας ύψος που μπορούμε να τα κατανοήσουμε ακόμη καλύτερα. Από τους λόφους του Πεσ-Νταβίντ ανακαλύπτουμε έναν ποταμό που καθόρισε τη ζωή των ανθρώπων, τους ανάγκασε να προσαρμοστούν σε αυτόν. Από γεωλογική άποψη, εκεί τελειώνουν οι λόφοι του Λοραγκέ.
Το τοπίο είναι θαυμάσιο. Η Γκαρόν μοιάζει να λαμπυρίζει ως τα Πυρηναία, ως την πηγή της. Θα μας έπιανε η επιθυμία να ανεβούμε αντίστροφα την κοίτη της, ως τους πρόποδες του Ανέτο. Αν φτάναμε ως το Καζέβ, θα ήταν ήδη μια πολύ όμορφη περιπέτεια. Καλύτερα να μη πλησιάζουμε πολύ στην άκρη: ο γκρεμός είναι σαθρός. Κάτω, η Γκαρόν χωρίζεται σε δύο βραχίονες. Όλα τα νερά θα ξανασμίξουν πιο κάτω, μετά το Σεν-Μισέλ.
Τι λείπει από τη Γκαρόν; Βίδρες; Σολομοί; Είναι πιθανό αυτά τα ζώα να είναι…
Page -7-
— αμέσως για να την προλάβουν. Η τροφή δεν άγγιξε καν το νερό! Οι γλάροι δεν φημίζονται για το πνεύμα της μοιρασιάς· κι όμως, ο ελιγμός έμοιαζε υπολογισμένος, συντονισμένος. Ο αργυρόγλαρος έχει γίνει ο μεγάλος θηρευτής του ποταμού. Έχω δει ένα νεοσσό νερόκοτας να αρπάζεται ζωντανός, χωρίς η μάνα του να μπορεί να κάνει τίποτε άλλο παρά να φωνάζει.
Περπατούσα πάνω στη γέφυρα Γκαριλιάνο. Η πισίνα Νακάς ξεχώριζε πάνω στον ωχρό γαλάζιο ουρανό. Η ζέστη ήταν αποπνικτική.
Από τη συμβολή των ποταμών ως τη γέφυρα των Καταλανών απλώνονται οι μαιανδρισμοί που γνωρίζω καλύτερα. Κάθε γέφυρα είναι σαν ένα παράθυρο σε ένα τοπίο πάντα γοητευτικό. Από τη μία γέφυρα στην άλλη — και συχνά — μια ιστορία ζώων.
Ξεχνούσα τους ωχρούς σταχτάρηδες του Hôtel-Dieu, το τσιριχτό σπουργίτι bruant zizi όχι μακριά από το Cancéropôle, τις λευκοτσικνιάδες που στέκονταν σε λιμνάζοντα νερά εδώ κι εκεί.
Πολύ καιρό μετά την εξαφάνιση του εργοστασίου AZF, διέσχισα τη γέφυρα του Εμπαλό μαζί με τον γιο μου. Πηγαίναμε για ψάρεμα της χελώνας της Φλόριντα! Είχαμε δει μερικές πολύ μεγάλες σε ένα μικρό νεκρό παρακλάδι. Η γέφυρα του Εμπαλό, εγκαταλειμμένη, ανθισμένη από κατακτητικά φυτά, δρασκέλιζε τον άνω βραχίονα της Γκαρόν. Κάποτε, εκατοντάδες εργάτες τη διέσχιζαν πηγαίνοντας προς το εργοστάσιο πυρίτιδας. Μου άρεσε να αισθάνομαι εκείνο το μακρινό παρελθόν, να φαντάζομαι τους άντρες να κατεβαίνουν τη μεγάλη τσιμεντένια σκάλα.
Μου άρεσε η ατμόσφαιρα — πολύ roman noir — που την ενίσχυε η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στη γέφυρα του Ονέν και, πότε πότε, ο κρότος ενός τρένου που κι αυτό, από άλλη διαδρομή, διέσχιζε το ποτάμι.
Βρήκαμε ένα πέρασμα και ψαρεύαμε όλο το απόγευμα στη σκιά των δέντρων. Ένας μαχάων πεταλούδα τριγύρισε γύρω μας, αλλά καμία χελώνα δεν τσίμπησε το αγκίστρι.
Από μια όχθη, μπαίνουμε μέσα στο ποτάμι· τότε νιώθουμε τη δροσιά του, την έντασή του, την ποικιλία του, την ομορφιά του. Τα νιώθουμε όλα αυτά βαθιά, όμως είναι παίρνοντας ύψος που μπορούμε να τα κατανοήσουμε ακόμη καλύτερα. Από τους λόφους του Πεσ-Νταβίντ ανακαλύπτουμε έναν ποταμό που καθόρισε τη ζωή των ανθρώπων, τους ανάγκασε να προσαρμοστούν σε αυτόν. Από γεωλογική άποψη, εκεί τελειώνουν οι λόφοι του Λοραγκέ.
Το τοπίο είναι θαυμάσιο. Η Γκαρόν μοιάζει να λαμπυρίζει ως τα Πυρηναία, ως την πηγή της. Θα μας έπιανε η επιθυμία να ανεβούμε αντίστροφα την κοίτη της, ως τους πρόποδες του Ανέτο. Αν φτάναμε ως το Καζέβ, θα ήταν ήδη μια πολύ όμορφη περιπέτεια. Καλύτερα να μη πλησιάζουμε πολύ στην άκρη: ο γκρεμός είναι σαθρός. Κάτω, η Γκαρόν χωρίζεται σε δύο βραχίονες. Όλα τα νερά θα ξανασμίξουν πιο κάτω, μετά το Σεν-Μισέλ.
Τι λείπει από τη Γκαρόν; Βίδρες; Σολομοί; Είναι πιθανό αυτά τα ζώα να είναι…
Page -8-
...traits noir roman, qui renforçaient le trafic automobile sur le pont de l'Onin et, de temps en temps, le fracas d'un train qui lui aussi, par une autre voie, franchissait le fleuve. Nous avons trouvé un passage et pêché tout l'après-midi à l'ombre des arbres. Un machaon a bien voleté autour de nous mais aucune tortue n'a mordu à l'hameçon.
Par une berge, nous pénétrons dans le fleuve, nous éprouvons alors sa fraîcheur, son intensité, sa diversité, sa beauté. Nous éprouvons profondément tout cela mais c'est en prenant de la hauteur que nous pouvons mieux le comprendre encore. Des coteaux de Pech David, nous découvrons un fleuve qui a décidé de la vie des hommes, les a obligés à s'en arranger. D'un point de vue géologique, s'achèveraient là les collines du Lauragais. Le paysage est magnifique. La Garonne semble miroiter jusqu'aux Pyrénées, jusqu'à sa source. Nous nous prendrions à vouloir remonter son cours jusqu'au pic d'Aneto. Si nous parvenions à Cazères, cela ferait déjà une très belle aventure. Mieux vaut ne pas s'approcher trop du bord. La falaise est friable. En bas, la Garonne se scinde en deux bras. Toute l'eau se retrouvera plus en aval après Saint-Michel. Que manque-t-il à la Garonne ? Des loutres ? Des saumons ? Il se pourrait que ces animaux soient de...
Page -9-
...retour bientôt. Des rêves ? Elle est une source de rêves, une source intarissable. Le serpent a disparu. Je ne faisais plus attention à lui depuis un petit moment. Qui peut soupçonner que je suis là au milieu du fleuve ? Même pas la grenouille qui s'est approchée et que j'ai failli attraper. J’aime bien parler aux grenouilles. Même pas le rapace que des corneilles poursuivent d’une rive à l’autre. Même pas l’homme qui passe en canoë. La présence d’un autre humain m’a soudain importuné. Je me confonds avec le fleuve. Il faut être un peu fou sans doute, en plus de ne pas craindre la fraîcheur de l’eau. Il s’agit moins de croire à la réalité des choses que d’imaginer que tout serait possible. Ainsi la Garonne est plus belle encore. Elle a cette beauté imprévisible.
Page -10-
Les oiseaux ne font pas vieillir. Un héron se tient au bout de l'île, au pied de la chaussée encombrée de branches mortes, où s'écoule la rivière. Je l'observe et mon émotion me paraît égale à celle que j'éprouvais quand j'étais plus jeune. C'était ailleurs, dans une autre région, mais il s'agissait aussi, souvent, d'un héron gris que je dérangeais dans sa pêche, qui semblait se demander s'il était bien prudent de me laisser approcher puis s'envolait lourdement. Je n'ai pas l'impression que près de quarante ans ont passé. L'émoi est bien le même. L'échassier immobile se confond dans la végétation enchevêtrée. Il y a le sentiment d'une scène inscrite pour l'éternité. Comment donc, m'en divertissant à nouveau, pourrais-je avoir vieilli ? Cela est dû pour beaucoup à la ressemblance. Personne ne saurait distinguer un héron gris d'un autre héron gris, n'est-ce pas ? Si j'ai changé — et j'ai changé ! — à cet instant il n'y paraît pas, du moins je ne le ressens pas, je pourrais être à n'importe quel moment de ma vie.
Page -11-
Τα πουλιά δεν σε κάνουν να γερνάς· αντίθετα, σε ξανανιώνουν. Αυτή τη βεβαιότητα την αποκτώ λίγο πιο πέρα. Έχω απομακρυνθεί από την Έβρ και προχωρώ ανάμεσα στα δέντρα. Ένας κούκος τραγουδά· είναι η πρώτη φορά που τον ακούω φέτος. Έφτασα μαζί με τα αποδημητικά πουλιά. Το αηδόνι άρχισε να τραγουδά την Τετάρτη, η τσαλαπετεινός το Σάββατο. Είναι η εποχή που η πικραλίδα και το νεραγκούλι φωτίζουν με ένα καθαρό, λαμπρό κίτρινο τα πράσινα, παχιά λιβάδια, μετά τις βροχές που έπεσαν στο τέλος του χειμώνα.
Συγκινούμαι από τα πουλιά που διασχίζουν τον δρόμο μου, πετώντας ζωηρά από κήπο σε κήπο. Πεταλούδες αφθονούν σε ορισμένα σημεία της διαδρομής· συναντιούνται και παίζουν στον αέρα, σαν μικροί πυγμάχοι. Έτσι προχωρώ, συγκρατώντας την απόλαυση, βέβαιος πως σύντομα θα χορτάσω το βλέμμα μου. Σίγουρα θα υπάρξει ένα κατάλληλο σημείο: θα αντικρίσω το ποτάμι, τις αμμουδιές της απέναντι όχθης, το νησί Μοκάρ, κι ακόμη, αν γυρίσω προς τα ανάντη, την εκκλησία του Μον-Γκλον.
Θα φτάσω εκεί. Προς το παρόν, όμως, διαγράφεται μια πιο συνηθισμένη στιγμή. Μετά τα λιβάδια, μπαίνω σε μια λεύκα όπου έχει εγκατασταθεί μια αποικία κορακιών. Αμέσως ξαναγίνομαι το παιδί που ήμουν κάποτε: το μαχητικό παιδί που δεν δίσταζε να ρίξει γροθιά όταν ένας συμμαθητής είχε την ατυχία να φυλακίσει έναν σκαραβαίο σ’ ένα βάζο —χωρίς ούτε καν μικρές τρύπες στο καπάκι για να αναπνέει! Το αγόρι παρουσιάστηκε στη νοσοκόμα με ένα ωραίο μαυρισμένο μάτι κι εγώ κλήθηκα στο γραφείο του διευθυντή. Υπερασπιζόμουν τη Φύση!
Η υπεράσπιση, όμως, σήμαινε και καταμέτρηση: με τον δάσκαλό μου στην ορνιθολογία μετρούσαμε, πότε πότε, τις αποικίες των κορακιών. Ήμουν ίσως δεκατριών ετών. Και τώρα είμαι ξανά δεκατριών! Όταν τα κοράκια αντιλαμβάνονται την παρουσία μου, αναστατώνονται. Τα δέντρα είναι ακόμη λίγο γυμνά και βλέπω καθαρά τις φωλιές. Τις μετρώ. Προσοχή να μην τις μπερδέψω με τις μπάλες του γκι! Είναι πάνω από σαράντα! Χαίρομαι απίστευτα. Είμαι πάντα ένα παιδί.
Αργότερα, τόλμησα να προχωρήσω πάνω σε έναν μόλο. Μερικοί χαλικοκυνηγοί πέταξαν και ξανακάθισαν σε
απόσταση μιας πέτρας. Δεν ήταν φοβισμένοι —μόνο επιφυλακτικοί.
Page -12-
«...συγκρατώντας την ευχαρίστηση, πεπεισμένος ότι σύντομα θα νιώσω πλήρης. Θα υπάρξει οπωσδήποτε ένα κατάλληλο σημείο και θα ατενίσω το ποτάμι, τις παραλίες της απέναντι όχθης, το νησί Mocquart και μάλιστα, αν στραφώ προς τα πάνω, την εκκλησία του Mont-Glonne. Θα τα καταφέρω, αλλά στο μεταξύ, μια πιο συνηθισμένη στιγμή διαγράφεται. Μετά τα λιβάδια, φτάνω σε ένα δάσος με λεύκες όπου έχει εγκατασταθεί μια αποικία κορακιών. Βρίσκω αμέσως τον εαυτό μου όπως το παιδί που ήμουν, το μαχητικό παιδί που δεν δίσταζε να δώσει γροθιά όταν ένας συμμαθητής είχε την ατυχία να κλείσει ένα σκαθάρι σε ένα βάζο, χωρίς καν μικρές τρύπες στο καπάκι για να αναπνέει! Το αγόρι παρουσιάστηκε στη νοσοκόμα με ένα ωραίο μαυρισμένο μάτι κι εγώ κλήθηκα από τον διευθυντή. Υπερασπιζόμουν τη Φύση! Υπεράσπιση σήμαινε επίσης να μετράω πού και πού, παρέα με τον δάσκαλό μου στην ορνιθολογία, τις αποικίες των κορακιών. Θα ήμουν ίσως δεκατριών ετών. Είμαι πάλι δεκατριών ετών! Όταν τα κοράκια αντιλαμβάνονται την παρουσία μου, εκνευρίζονται! Τα δέντρα είναι ακόμα λίγο γυμνά και βλέπω πολύ καθαρά τις φωλιές. Τις μετράω. Προσοχή να μην τις μπερδέψω με τις μπαλες του γκι! Είναι πάνω από σαράντα! Είμαι κατενθουσιασμένος. Παραμένω πάντα ένα παιδί.
Αργότερα, αποτολμήσα να περπατήσω πάνω σε έναν πρόβολο. Μερικοί χαραδριοί πέταξαν μακριά και ξανακάθισαν σε απόσταση μιας λιθιάς. Δεν ήταν φοβισμένοι, μόνο...»
Περπατούσα πάνω στη γέφυρα Γκαριλιάνο. Η πισίνα Νακάς ξεχώριζε πάνω στον ωχρό γαλάζιο ουρανό. Η ζέστη ήταν αποπνικτική.
Από τη συμβολή των ποταμών ως τη γέφυρα των Καταλανών απλώνονται οι μαιανδρισμοί που γνωρίζω καλύτερα. Κάθε γέφυρα είναι σαν ένα παράθυρο σε ένα τοπίο πάντα γοητευτικό. Από τη μία γέφυρα στην άλλη — και συχνά — μια ιστορία ζώων.
Ξεχνούσα τους ωχρούς σταχτάρηδες του Hôtel-Dieu, το τσιριχτό σπουργίτι bruant zizi όχι μακριά από το Cancéropôle, τις λευκοτσικνιάδες που στέκονταν σε λιμνάζοντα νερά εδώ κι εκεί.
Πολύ καιρό μετά την εξαφάνιση του εργοστασίου AZF, διέσχισα τη γέφυρα του Εμπαλό μαζί με τον γιο μου. Πηγαίναμε για ψάρεμα της χελώνας της Φλόριντα! Είχαμε δει μερικές πολύ μεγάλες σε ένα μικρό νεκρό παρακλάδι. Η γέφυρα του Εμπαλό, εγκαταλειμμένη, ανθισμένη από κατακτητικά φυτά, δρασκέλιζε τον άνω βραχίονα της Γκαρόν. Κάποτε, εκατοντάδες εργάτες τη διέσχιζαν πηγαίνοντας προς το εργοστάσιο πυρίτιδας. Μου άρεσε να αισθάνομαι εκείνο το μακρινό παρελθόν, να φαντάζομαι τους άντρες να κατεβαίνουν τη μεγάλη τσιμεντένια σκάλα.
Μου άρεσε η ατμόσφαιρα — πολύ roman noir — που την ενίσχυε η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στη γέφυρα του Ονέν και, πότε πότε, ο κρότος ενός τρένου που κι αυτό, από άλλη διαδρομή, διέσχιζε το ποτάμι.
Βρήκαμε ένα πέρασμα και ψαρεύαμε όλο το απόγευμα στη σκιά των δέντρων. Ένας μαχάων πεταλούδα τριγύρισε γύρω μας, αλλά καμία χελώνα δεν τσίμπησε το αγκίστρι.
Από μια όχθη, μπαίνουμε μέσα στο ποτάμι· τότε νιώθουμε τη δροσιά του, την έντασή του, την ποικιλία του, την ομορφιά του. Τα νιώθουμε όλα αυτά βαθιά, όμως είναι παίρνοντας ύψος που μπορούμε να τα κατανοήσουμε ακόμη καλύτερα. Από τους λόφους του Πεσ-Νταβίντ ανακαλύπτουμε έναν ποταμό που καθόρισε τη ζωή των ανθρώπων, τους ανάγκασε να προσαρμοστούν σε αυτόν. Από γεωλογική άποψη, εκεί τελειώνουν οι λόφοι του Λοραγκέ.
Το τοπίο είναι θαυμάσιο. Η Γκαρόν μοιάζει να λαμπυρίζει ως τα Πυρηναία, ως την πηγή της. Θα μας έπιανε η επιθυμία να ανεβούμε αντίστροφα την κοίτη της, ως τους πρόποδες του Ανέτο. Αν φτάναμε ως το Καζέβ, θα ήταν ήδη μια πολύ όμορφη περιπέτεια. Καλύτερα να μη πλησιάζουμε πολύ στην άκρη: ο γκρεμός είναι σαθρός. Κάτω, η Γκαρόν χωρίζεται σε δύο βραχίονες. Όλα τα νερά θα ξανασμίξουν πιο κάτω, μετά το Σεν-Μισέλ.
Τι λείπει από τη Γκαρόν; Βίδρες; Σολομοί; Είναι πιθανό αυτά τα ζώα να είναι…
Page -8-
...traits noir roman, qui renforçaient le trafic automobile sur le pont de l'Onin et, de temps en temps, le fracas d'un train qui lui aussi, par une autre voie, franchissait le fleuve. Nous avons trouvé un passage et pêché tout l'après-midi à l'ombre des arbres. Un machaon a bien voleté autour de nous mais aucune tortue n'a mordu à l'hameçon.
Par une berge, nous pénétrons dans le fleuve, nous éprouvons alors sa fraîcheur, son intensité, sa diversité, sa beauté. Nous éprouvons profondément tout cela mais c'est en prenant de la hauteur que nous pouvons mieux le comprendre encore. Des coteaux de Pech David, nous découvrons un fleuve qui a décidé de la vie des hommes, les a obligés à s'en arranger. D'un point de vue géologique, s'achèveraient là les collines du Lauragais. Le paysage est magnifique. La Garonne semble miroiter jusqu'aux Pyrénées, jusqu'à sa source. Nous nous prendrions à vouloir remonter son cours jusqu'au pic d'Aneto. Si nous parvenions à Cazères, cela ferait déjà une très belle aventure. Mieux vaut ne pas s'approcher trop du bord. La falaise est friable. En bas, la Garonne se scinde en deux bras. Toute l'eau se retrouvera plus en aval après Saint-Michel. Que manque-t-il à la Garonne ? Des loutres ? Des saumons ? Il se pourrait que ces animaux soient de...
Page -9-
...retour bientôt. Des rêves ? Elle est une source de rêves, une source intarissable. Le serpent a disparu. Je ne faisais plus attention à lui depuis un petit moment. Qui peut soupçonner que je suis là au milieu du fleuve ? Même pas la grenouille qui s'est approchée et que j'ai failli attraper. J’aime bien parler aux grenouilles. Même pas le rapace que des corneilles poursuivent d’une rive à l’autre. Même pas l’homme qui passe en canoë. La présence d’un autre humain m’a soudain importuné. Je me confonds avec le fleuve. Il faut être un peu fou sans doute, en plus de ne pas craindre la fraîcheur de l’eau. Il s’agit moins de croire à la réalité des choses que d’imaginer que tout serait possible. Ainsi la Garonne est plus belle encore. Elle a cette beauté imprévisible.
Page -10-
Les oiseaux ne font pas vieillir. Un héron se tient au bout de l'île, au pied de la chaussée encombrée de branches mortes, où s'écoule la rivière. Je l'observe et mon émotion me paraît égale à celle que j'éprouvais quand j'étais plus jeune. C'était ailleurs, dans une autre région, mais il s'agissait aussi, souvent, d'un héron gris que je dérangeais dans sa pêche, qui semblait se demander s'il était bien prudent de me laisser approcher puis s'envolait lourdement. Je n'ai pas l'impression que près de quarante ans ont passé. L'émoi est bien le même. L'échassier immobile se confond dans la végétation enchevêtrée. Il y a le sentiment d'une scène inscrite pour l'éternité. Comment donc, m'en divertissant à nouveau, pourrais-je avoir vieilli ? Cela est dû pour beaucoup à la ressemblance. Personne ne saurait distinguer un héron gris d'un autre héron gris, n'est-ce pas ? Si j'ai changé — et j'ai changé ! — à cet instant il n'y paraît pas, du moins je ne le ressens pas, je pourrais être à n'importe quel moment de ma vie.
Page -11-
Τα πουλιά δεν σε κάνουν να γερνάς· αντίθετα, σε ξανανιώνουν. Αυτή τη βεβαιότητα την αποκτώ λίγο πιο πέρα. Έχω απομακρυνθεί από την Έβρ και προχωρώ ανάμεσα στα δέντρα. Ένας κούκος τραγουδά· είναι η πρώτη φορά που τον ακούω φέτος. Έφτασα μαζί με τα αποδημητικά πουλιά. Το αηδόνι άρχισε να τραγουδά την Τετάρτη, η τσαλαπετεινός το Σάββατο. Είναι η εποχή που η πικραλίδα και το νεραγκούλι φωτίζουν με ένα καθαρό, λαμπρό κίτρινο τα πράσινα, παχιά λιβάδια, μετά τις βροχές που έπεσαν στο τέλος του χειμώνα.
Συγκινούμαι από τα πουλιά που διασχίζουν τον δρόμο μου, πετώντας ζωηρά από κήπο σε κήπο. Πεταλούδες αφθονούν σε ορισμένα σημεία της διαδρομής· συναντιούνται και παίζουν στον αέρα, σαν μικροί πυγμάχοι. Έτσι προχωρώ, συγκρατώντας την απόλαυση, βέβαιος πως σύντομα θα χορτάσω το βλέμμα μου. Σίγουρα θα υπάρξει ένα κατάλληλο σημείο: θα αντικρίσω το ποτάμι, τις αμμουδιές της απέναντι όχθης, το νησί Μοκάρ, κι ακόμη, αν γυρίσω προς τα ανάντη, την εκκλησία του Μον-Γκλον.
Θα φτάσω εκεί. Προς το παρόν, όμως, διαγράφεται μια πιο συνηθισμένη στιγμή. Μετά τα λιβάδια, μπαίνω σε μια λεύκα όπου έχει εγκατασταθεί μια αποικία κορακιών. Αμέσως ξαναγίνομαι το παιδί που ήμουν κάποτε: το μαχητικό παιδί που δεν δίσταζε να ρίξει γροθιά όταν ένας συμμαθητής είχε την ατυχία να φυλακίσει έναν σκαραβαίο σ’ ένα βάζο —χωρίς ούτε καν μικρές τρύπες στο καπάκι για να αναπνέει! Το αγόρι παρουσιάστηκε στη νοσοκόμα με ένα ωραίο μαυρισμένο μάτι κι εγώ κλήθηκα στο γραφείο του διευθυντή. Υπερασπιζόμουν τη Φύση!
Η υπεράσπιση, όμως, σήμαινε και καταμέτρηση: με τον δάσκαλό μου στην ορνιθολογία μετρούσαμε, πότε πότε, τις αποικίες των κορακιών. Ήμουν ίσως δεκατριών ετών. Και τώρα είμαι ξανά δεκατριών! Όταν τα κοράκια αντιλαμβάνονται την παρουσία μου, αναστατώνονται. Τα δέντρα είναι ακόμη λίγο γυμνά και βλέπω καθαρά τις φωλιές. Τις μετρώ. Προσοχή να μην τις μπερδέψω με τις μπάλες του γκι! Είναι πάνω από σαράντα! Χαίρομαι απίστευτα. Είμαι πάντα ένα παιδί.
Αργότερα, τόλμησα να προχωρήσω πάνω σε έναν μόλο. Μερικοί χαλικοκυνηγοί πέταξαν και ξανακάθισαν σε
απόσταση μιας πέτρας. Δεν ήταν φοβισμένοι —μόνο επιφυλακτικοί.
Page -12-
«...συγκρατώντας την ευχαρίστηση, πεπεισμένος ότι σύντομα θα νιώσω πλήρης. Θα υπάρξει οπωσδήποτε ένα κατάλληλο σημείο και θα ατενίσω το ποτάμι, τις παραλίες της απέναντι όχθης, το νησί Mocquart και μάλιστα, αν στραφώ προς τα πάνω, την εκκλησία του Mont-Glonne. Θα τα καταφέρω, αλλά στο μεταξύ, μια πιο συνηθισμένη στιγμή διαγράφεται. Μετά τα λιβάδια, φτάνω σε ένα δάσος με λεύκες όπου έχει εγκατασταθεί μια αποικία κορακιών. Βρίσκω αμέσως τον εαυτό μου όπως το παιδί που ήμουν, το μαχητικό παιδί που δεν δίσταζε να δώσει γροθιά όταν ένας συμμαθητής είχε την ατυχία να κλείσει ένα σκαθάρι σε ένα βάζο, χωρίς καν μικρές τρύπες στο καπάκι για να αναπνέει! Το αγόρι παρουσιάστηκε στη νοσοκόμα με ένα ωραίο μαυρισμένο μάτι κι εγώ κλήθηκα από τον διευθυντή. Υπερασπιζόμουν τη Φύση! Υπεράσπιση σήμαινε επίσης να μετράω πού και πού, παρέα με τον δάσκαλό μου στην ορνιθολογία, τις αποικίες των κορακιών. Θα ήμουν ίσως δεκατριών ετών. Είμαι πάλι δεκατριών ετών! Όταν τα κοράκια αντιλαμβάνονται την παρουσία μου, εκνευρίζονται! Τα δέντρα είναι ακόμα λίγο γυμνά και βλέπω πολύ καθαρά τις φωλιές. Τις μετράω. Προσοχή να μην τις μπερδέψω με τις μπαλες του γκι! Είναι πάνω από σαράντα! Είμαι κατενθουσιασμένος. Παραμένω πάντα ένα παιδί.
Αργότερα, αποτολμήσα να περπατήσω πάνω σε έναν πρόβολο. Μερικοί χαραδριοί πέταξαν μακριά και ξανακάθισαν σε απόσταση μιας λιθιάς. Δεν ήταν φοβισμένοι, μόνο...»
Page -13-
Έμεινα έκπληκτος. Ένιωθα την επιθυμία να τρέξω όσο πιο μακριά γινόταν κατά μήκος του ποταμού. Είχα απογοητευτεί τον χειμώνα που δεν μπορούσα να χαρώ αυτές τις όχθες. Τώρα όμως, η πλημμύρα δεν ήταν πια εμπόδιο. Προχωρούσα, με τον κίνδυνο να βουλιάξω στη λάσπη, πάνω σε εκείνες τις λωρίδες γης που η υποχώρηση των νερών είχε αποκαλύψει. Πουλιά είχαν περιπλανηθεί εκεί πριν από μένα. Πώς λοιπόν, βλέποντας «το αποτύπωμα των μακριών, ανοιχτών δαχτύλων του ερωδιού», να μη σκεφτώ τον Ζυλιέν Γκρακ, όταν μιλά για τις ακόμη μαλακές λασποτόπες, για το πιτσίλισμα της χλιαρής λάσπης ανάμεσα στα δάχτυλα των ποδιών; Λίγο έλειψε να βγάλω παπούτσια και κάλτσες! Αυτό το ίχνος του ερωδιού με ενίσχυε στην ιδέα μου. Με τα πουλιά, δεν υπάρχει χρόνος που να μετρά. Είχα μπροστά στα μάτια μου το ίχνος, το ίδιο ίχνος που είχε περιγράψει ο Ζυλιέν Γκρακ. Το ότι ο συγγραφέας του Saint-Florent-le-Vieil το είχε παρατηρήσει πενήντα χρόνια νωρίτερα δεν άλλαζε τίποτα. Ούτε και το ότι αυτό το ίχνος ήταν από τη φύση του εφήμερο. Ζούσα την ίδια στιγμή. Έτσι, ποτέ δεν είχα βρεθεί τόσο κοντά στον Γκρακ. Πολύ πιθανόν, μ’ αυτόν τον τρόπο, να ενωνόταν κι εκείνος λίγο περισσότερο μέσα μου. Μου φαινόταν τόσο πιο πιθανό όσο δεν υπήρχε κανένας ερωδιός για να με κάνει να αμφιβάλω. Ο ερωδιός είχε φύγει! Δεν απέμενε παρά μια παγωμένη εικόνα. Αυτό το ίχνος μέσα στη λάσπη, σαν σημάδι μιας αμετάβλητης συνενοχής.
Και να ’μαι τώρα που δεν ξέρω πια ούτε την ώρα ούτε τη μέρα, ούτε την εποχή! Θα μπορούσα να βρίσκομαι οπουδήποτε αλλού, αρκεί να παρέμενε λίγη απλή ομορφιά. Θα μπορούσα να είμαι άλλης κοινωνικής και πολιτισμικής προέλευσης, άλλου ορίζοντα, ακόμη και άλλου φύλου. Το ίχνος του ερωδιού με έβγαλε έξω από τον χρόνο και από τις ανθρώπινες θεωρήσεις. Επέστρεψα άραγε τότε από την Εβρ; Ήταν εκείνη η μέρα που περπάτησα προς τον τόπο που λέγεται Les Petits Champs; Έσφιξα το βήμα ως το Cul-de-bœuf; Όχι, δεν ήταν η ίδια μέρα. Ο ήλιος ζέσταινε τον αυχένα μου. Είχα περάσει κάτω από την όμορφη καμάρα που σχημάτιζαν τα δέντρα στον στενό δρόμο. Πιο πέρα αποκαλυπτόταν η κοιλάδα του Τω, με τους ζωντανούς φράχτες της και τα λιβάδια γεμάτα φριτιλλάριες τις μελεαγρίδες.
Έφτασα στην άκρη μιας boire, όπως τη λένε εδώ για να μη πουν λιμνούλα· πρόκειται μάλλον για έναν νεκρό βραχίονα του Λίγηρα. Ο τόπος λουζόταν σε μια παράξενη σιωπή και σε μια υγρή ατμόσφαιρα που με έκανε να πιστέψω για μια στιγμή πως είχα φτάσει στη Λουιζιάνα. Θαμνώδεις λειχήνες, σαν αχτένιστα μαλλιά, κρέμονταν από τα κλαδιά. Μα ο κούκος ξαναλάλησε. Τότε ήμουν πράγματι στο Ανζού. Χελιδόνια στριφογύριζαν στον αέρα. Ποιος έγραψε ότι τα πουλιά είναι οι υποδιαστολές του ουρανού; Δεν θυμάμαι. Οι υποδιαστολές είναι τόσο πολλές ώστε η φράση που γράφεται ίσως να είχε μια αρχή, μα να μην έχει τέλος. Ποιος θα τολμούσε να βάλει τελεία; Είναι επίσης αόρατα νήματα που τα πουλιά τεντώνουν πάνω στο γαλάζιο, και μου αρέσει…
Page -14-
« ...παντού αλλού, με την προϋπόθεση να απομένει λίγη απλή ομορφιά. Θα μπορούσα να είμαι από άλλη κοινωνική και πολιτιστική προέλευση, από άλλον ορίζοντα, ακόμα και από άλλο φύλο. Το ίχνος του ερωδιού με έβγαλε έξω από τον χρόνο και τις ανθρώπινες σκοπιμότητες.
Επέστρεψα άραγε τότε από τον Έβρ (Evre); Ήταν εκείνη η μέρα που περπάτησα προς την τοποθεσία που ονομάζεται Λε Πετί Σαν (Les Petits Champs); Επιτάχυνα το βήμα μου μέχρι το Κιλ-ντε-Μπεφ (Cul-de-bœuf); Όχι, δεν ήταν η ίδια μέρα. Ο ήλιος ζέσταινε τον σβέρκο μου. Είχα διασχίσει την πανέμορφη αψίδα που σχημάτιζαν τα δέντρα πάνω στον στενό δρόμο. Πέρα από αυτήν, αποκαλυπτόταν η κοιλάδα του Το (Thau) με τους ζωντανούς φράχτες της και τα λιβάδια γεμάτα με φριτιλλάριες (fritillaires pintades).
Έφτασα στις όχθες μιας "μπουάρ" (boire) —όπως την ονομάζουν για να μην πουν βάλτο— πρόκειται μάλλον για έναν παραπόταμο, έναν νεκρό βραχίονα του Λίγηρα. Το μέρος λουζόταν σε μια ιντριγκαδόρικη σιωπή και μια υγρή ατμόσφαιρα που με έκαναν να πιστέψω για μια στιγμή πως βρισκόμουν στη Λουιζιάνα. Θαμνώδεις λειχήνες, σαν ανακατεμένα μαλλιά, κρέμονταν από τα κλαδιά.
Όμως ο κούκος τραγούδησε ξανά. Τότε, ήμουν όντως στο Ανζού (Anjou). Χελιδόνια στροβιλίζονταν. Ποιος έγραψε ότι τα πουλιά είναι τα κόμματα του ουρανού; Δεν θυμάμαι. Τα κόμματα είναι τόσο πολυάριθμα που η φράση που γράφεται ίσως είχε μια αρχή, αλλά δεν θα έχει τέλος. Ποιος θα τολμούσε να βάλει μια τελεία; Είναι επίσης αόρατα νήματα που τα πουλιά τεντώνουν πάνω στο γαλάζιο, και μου αρέσει... »
Page -15-
να πιστεύω πως μπορώ να κρεμάω εκεί ή να ξεκρεμάω, κατά βούληση, τις επιθυμίες και τα όνειρά μου. Ένα πρωινό καθοδηγούσα μερικούς φίλους στο νησί Μπαταγιέζ. Φτάσαμε σε ένα λιβάδι. Η ιδέα ήταν να διαβάσουμε μεγαλόφωνα τον Έντουαρντ Άμπεϋ, έναν Αμερικανό συγγραφέα που θαυμάζω, για τον τρόπο με τον οποίο αγάπησε και υπερασπίστηκε τη Φύση. Μου φαινόταν ένας δίκαιος και αναγκαίος φόρος τιμής. Ένα τσιχλοποταμίδι του Τσέττι φώναζε με όλη του τη δύναμη σε έναν κοντινό φράχτη. Άρχισα να διαβάζω και ένα άλλο στρουθιόμορφο, ίσως μια συλβία, άρχισε κι εκείνο να τραγουδά. Έπειτα, ένα αηδόνι άφησε να ξεχυθούν οι τρίλλιές του. Διάβαζα και, σαν να είχαν συνεννοηθεί, θέλοντας να συναγωνιστούν σε κομψότητα, όλο και περισσότερα πουλιά με συνόδευαν με το τραγούδι τους, όλο και πιο δυνατά και όλο και πιο κοντά. Δεν τα ενοχλούσα· αντίθετα. Κατέληξαν να με αναγκάσουν να δυναμώσω τη φωνή μου. Έμοιαζε μάλιστα πως, εξαιτίας τους, παραπατούσα εδώ κι εκεί. Δεν πιστεύω πως υπάρχει κάτι μετά τον θάνατο, όμως αιφνιδιάστηκα να σκέφτομαι ότι, όπου κι αν βρισκόταν, ο Έντουαρντ Άμπεϋ θα συγκινούνταν από αυτή την αυτοσχέδια συναυλία. Ένιωθα αμηχανία, γιατί, ανάμεσα σε όλους τους μουσικούς αυτού του «Δάσους-Ορχήστρας», σίγουρα δεν ήμουν ο πιο ταλαντούχος. Συνεχίσαμε έπειτα τον δρόμο μας, μέχρι μια παραλία όπου ξανάρχισα να διαβάζω. Αυτή τη φορά, όλα ήταν ήσυχα. Μα σύντομα μια φωνή με ειδοποίησε.
Page -16-
Δεν ήταν ένας γκρίζος ερωδιός που μόλις είχαμε ενοχλήσει και που ξεκολλούσε από τη λάσπη, αλλά ένα μυοκάστορας που, πατέρας-ήσυχος, διέσχιζε το ποτάμι. «Όταν δεν είναι το ένα, είναι το άλλο!» αγανάκτησα. Όμως ίσως έπρεπε να ασκηθεί λίγη ακόμη μαγεία. Τέτοιον μυοκάστορα κανείς μας δεν είχε ξανασυναντήσει: ήταν ένας αλμπίνος μυοκάστορας. Θα ’λεγες πως η Φύση μας έπαιζε ένα παιχνίδι. Αναρωτήθηκα αν ο Ζυλιέν Γκρακ είχε ποτέ αντικρίσει έναν λευκό μυοκάστορα σε αυτά τα μέρη, αν έπρεπε να δούμε εδώ κάποιον, δεν ξέρω ποιον, οιωνό. Ταυτόχρονα που το σκεφτόμουν αυτό, εκτίμησα πως έπρεπε να πάψω να αναζητώ ένα κρυφό νόημα σε καθετί. Γιατί άραγε αυτή η μόνιμη ανάγκη να πιστεύουμε σε μυστηριώδεις συνδέσεις; Ένας γκρίζος ερωδιός ακουμπούσε το πόδι του στη λάσπη κι εγώ ένιωθα ξαφνικά μια συνενοχή με τον Ζυλιέν Γκρακ! Ένας λευκός μυοκάστορας διέσχιζε το ποτάμι κι εγώ έφτανα να πιστεύω πως ήταν το φάντασμα του Έντουαρντ Άμπεϋ! Όταν το ζώο απομακρύνθηκε, ξανάνοιξα το βιβλίο μου, αποφασισμένος να μη με αποσπάσει πια τίποτε. Πού είχα μείνει; Θα μας ήταν άραγε δυνατό τώρα να διαβάσουμε με ησυχία; Μα τότε άρχισαν να κραυγάζουν πάνω από τα κεφάλια μας χουλιαρόγλαροι. Όλα τα βλέμματα υψώθηκαν προς αυτά. Ένας φίλος μου χαμογέλασε. Αν η φύση δεν ήταν μυστηριώδης, σήμερα ήταν τουλάχιστον αναστατωτική.
